جليل عرفان منش
39
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
از بصره تا فارس از بصره تا سوق الاهواز امام عليه السّلام هنگامى كه از بصره خارج شد به استناد منابع و تواريخ معتبر ، از طريق بصره وارد سوق الاهواز ( خوزستان ) شد . ابن رسته در الاعلاق النفيسة ، ابن حوقل در صورة الارض ، جيهانى در اشكال العالم ، اصطخرى در مسالك الممالك و قدامة بن جعفر در كتاب الخراج منازل و مسافات راه ميان بصره تا سوق الاهواز را بيان كردهاند كه به اختصار در اينجا مىآوريم . از ديار عرب ( عراق ) تا خوزستان دو راه وجود دارد ، يكى از بغداد به واسط و از واسط به خوزستان و راه ديگر از بصره به خوزستان كه كوتاهترين راه و فاصله ميان ايران و عراق آن روز محسوب مىشد . مسير راه بصره به خوزستان به شرح ذيل است : 1 - از بصره تا « ابلّه » ) Obolla ( چهار فرسخ . ابلّه معرّب كلمهء يونانى آپولوگوس ) Apologos ( است كه يكى از شهرهاى قديمى است و هواى گرم و تبآلود ، داشته است . « 1 » ابلّه در شمال مصب نهر ابلّه در جزيرهء بزرگى واقع شده بود و در كنارهء جنوبى اين نهر شهرى بود موسوم به شق عثمان . در سدّ بالاى مصب نهر ابلّه و روبروى آن ، يعنى در ساحل خاورى شط العرب ، براى مسافرانى كه از دجله مىگذشتند و به خوزستان مىرفتند منزلگاهى بود كه آن را عسكر ابو جعفر اردوگاه منصور خليفهء
--> ( 1 ) - لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 21 و 25 .